Bazı nöronlarımız hareket ettiğimizde aktive olurken, bazıları hareket eden başka kişileri gördüğümüzde aktive olur. Bu bizim bilinç dışında diğer insanların hareketlerini taklit edip, onların deneyimlerini paylaştığımız anlamına gelir. Nörobilimin alanı ve bilgileri içerisinde yer alan ‘Ayna Nöronlar’ ilk olarak bir maymun türü olan makakların beyinlerinin motor planlama bölgesinde keşfedilmiştir. Sonrasında beyin aktivitesinin deneğe herhangi bir acı veya hasar vermeden ölçümüne olanak sağlayan Elektroensefalogram (EEG, beyin elektriksel aktivitesi) ve fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme (fMRI, beyin kan dolaşımı) yöntemleri ile yapılan çalışmalarda Ayna Nöronların insanlarda da var olduğu saptanmıştır. İnsanlardaki Ayna Nöronlar maymunlarda olduğu gibi sadece hareket aktivitesi ile kısıtlı olmayıp, beynin duygu, his bölgelerinde de bulunduğu için daha kapsamlıdır.
Taklit
Son yapılan nörobilim çalışmaları Ayna Nöronlarının hem hareket ederken, hem de hareketi izlerken aktif olduğunu ortaya koymuştur. Premotor korteksteki nöronlarınız, siz hareket etmeseniz de, bir başka kişiyi hareket ederken gördüğünüzde bacaklarınızı hareket ettirme planı yapar. Yani, bir başka kişiyi herhangi bir şeyi yaparken gördüğünüzde, siz de beyninizde aynı şeyi yaparsınız. Ancak bir başkasının eylemini aynalamak için sizin beyninizin daha önceden öğrenmiş olduğu bir motor programla ‘yankılanması’ gerekir. Örneğin bir balerinin hareketlerini aynalayabilmeniz için balerin olmasanız da, bu hareketleri yapmanın nasıl olduğu hakkında bir fikir sahibi olmanız gerekir. Ayna Nöronlar “Taklitte” başlı başına rol oynamamakla birlikte, işitme ve görme duyuları aracılığıyla taklit etme davranışında yer aldıkları görülmektedir.
Aynalanan Duygular
Burada özellikle dikkat çekmek istediğimiz alan ‘Aynalanan Duygulardır’. Yani bir kişi bir başkasının Duygu Durumunu gördüğünde, beyninin aynı duyguyla ilgili bölgeleri aktive olur ve bu duyguları iletebilir hale gelir. İşte bu Duygu Aynalanmasının, ‘Empatinin’ temeli olduğu düşünülmektedir. Yani bizlerin, birbirimizin ne hissettiğini anlama yeteneğimizin başrolünde Ayna Nöronlarımız yer almaktadır. Yapılan bilimsel çalışmalar, Empati eksikliğinin en çok Otizm hastalığında görüldüğü ve buna daha az ayna nöron aktivitesinin yol açtığını göstermektedir.
Ayna nöronlarla ilgili olarak son yıllarda yapılan nörobilim araştırmaları “sürü psikolojisinin” ortaya çıkmasında ayna nöronların aktif rol oynadıklarını gösteriyor. Örneğin film izlerken korkan birini gördüğümüzde bizim de korku duymamız, maç izlerken diğer kişilerle aynı hareketleri yapmamız, kalabalıklarda diğer insanlarla aynı hareketleri yapıp, aynı duyguları hissetmemiz, karşımızdaki esnediğinde bizim de esnememiz, Ayna Nöronların faaliyetlerine örnek olarak gösterilebilir.
Nöropazarlama Açısından
Pazarlama açısından baktığımızda ise Ayna Nöronların satın alma davranışlarımız üzerinde etkili olduğunu görürüz. Yapılan reklamlarda hedef kitlenin duyguları iyi analiz edildiğinde, Ayna Nöronların da yardımıyla reklamdaki ürünü/markayı benimseme ve kendine uygun bulma duyguları güçlenmekte ve Ayna Nöronlar hedef kitleyi satın almaya teşvik etmede etkili olmaktadır.
SONUÇ OLARAK; Ayna Nöronların keşfi kognitif nörobilimin en heyecan verici olaylarından biridir. Uzun yıllardır yapılan yoğun çalışmalara rağmen, Ayna Nöronlar ile ilgili her konu tam olarak aydınlatılamadığı için, ilginç ve halen gelişen bir beyin temelli araştırma alanı olarak yer almaktadır.
Referanslar
Rita Carter, Rizzolatti-2001, Luppino-2001